పంచాంగం పరిచయం

శిరీష ప్రతి ఉదయం తాత అమ్మమ్మను చూస్తుంది. ఒక చిన్న పుస్తకం — పంచాంగం — తీసి ఏదో మాట్లాడుకుంటారు. "అమ్మమ్మ, ఏమి చదువుతున్నారు?" అని ఒక రోజు అడిగింది. "ఇది మన భారతీయ క్యాలెండర్, బిడ్డా. ఈ రోజు ఏ తిథి, ఏ నక్షత్రం, శుభ ముహూర్తం ఎప్పుడు — అన్నీ తెలుపుతుంది." "ఇంగ్లీష్ క్యాలెండర్ చాలదా?" అని శిరీష. "ఇంగ్లీష్ క్యాలెండర్ సూర్య ఆధారం; మన పంచాంగం సూర్య-చంద్ర రెండూ. ఎందుకు? మన అమావాస్య, పౌర్ణమి — చంద్ర ఆధారం. మన ఉగాది తిథి ప్రకారం; దీపావళి అమావాస్య; హోలీ పౌర్ణమి; కార్తీక పౌర్ణమి, ఆషాఢ పౌర్ణమి (గురు పూర్ణిమ) — అన్నీ చంద్ర ఆధారం. ఇంగ్లీష్ క్యాలెండర్‌లో ఈ తేదీలు ప్రతి సంవత్సరం మారుతాయి." "నక్షత్రం ఏమిటి?" "27 నక్షత్రాలు ఉన్నాయి. మీ పుట్టిన సమయంలో చంద్రుడు ఏ నక్షత్రంలో ఉన్నాడో — అదే మీ జన్మ నక్షత్రం. మీ నక్షత్రం పూర్వాషాఢ. ప్రతి నెల ఒకసారి మీ నక్షత్రం వస్తుంది; ఆ రోజు మీకు శుభం." శిరీష ఆశ్చర్యపోయింది. "5000 ఏళ్ల క్రితం మన పూర్వీకులు ఆకాశం, చంద్రుడు, సూర్యుడు చూసి ఇంత ఖచ్చితంగా లెక్క కట్టారా?" "అవును. ఆర్యభట్ట, వరాహమిహిర, భాస్కరాచార్యుడు — వారు రాత్రులు ఆకాశం చూస్తూ గ్రహాల చలనాన్ని గణితంగా రాశారు. ఆధునిక NASA కంప్యూటర్‌లు కూడా అదే ఫలితాలు ఇస్తాయి. భారతీయ ఖగోళ శాస్త్రం UNESCO heritage list లో ఉంది." "ముహూర్తం ఎందుకు అవసరం?" "ఆపరేషన్ చేయడానికి సర్జన్ ఎంచుకుంటాడు; విమానం టేకాఫ్ చేయడానికి పైలెట్ ఎంచుకుంటాడు; లాంచ్ చేయడానికి ISRO ఎంచుకుంటుంది. మామూలు పనులకు మామూలు సమయం; ముఖ్య పనులకు శుభ సమయం. చంద్రయాన్-3 — ISRO ముహూర్తం చూసే లాంచ్ చేశారు; 2023 ఆగస్ట్ 23 చంద్రుడిపై విజయవంతంగా దిగింది." శిరీష ఆ రోజు పంచాంగం ముఖ్యత తెలుసుకుంది. "నేను పెద్దయ్యాక ఖగోళ శాస్త్రవేత్త అవుతాను" అని అన్నది. తాత చిరునవ్వుతో — "మీ పంచాంగంలో అది అత్యంత శుభ ముహూర్తం, బిడ్డా."