Skip to main content
Parvam 01Topic 08 / 12#8 of 312
Full lesson

భాషా విజ్ఞాన పర్వము

అలంకారాలు

Alankaaraalu·Figures of Speech

Upama, rupaka, utpreksha, atishayokti, and others.

4 min read📖 12 terms2 videos📊 1 infographic

Listen to this entire lesson in Telugu

ఈ పాఠాన్ని పూర్తిగా తెలుగులో వినండి

🎯 Purpose — ఉద్దేశ్యం

Alankaras — figures of speech that make Telugu poetry sing. From upama (simile) to rupaka (metaphor) to atishayokti (hyperbole) — the 100+ ornaments that decorate every Telugu kavya, song, and modern Tollywood lyric.

అలంకారాలు — తెలుగు కవిత్వాన్ని పాడించే figures of speech. ఉపమ నుండి రూపకం, అతిశయోక్తి వరకు — 100+ అలంకారాలు ప్రతి తెలుగు కావ్యం, పాట, ఆధునిక Tollywood lyric ను అలంకరిస్తాయి.

పాఠం— Lesson

అలంకార అంటే ఏమిటి?

Sanskrit "alam" (decoration) + "kara" (maker) → ornament/figure of speech. కావ్య అలంకారాలతో అలంకరించబడి అందమైనది. భారత కావ్య శాస్త్రంలో Bharata Muni (Natyashastra) start; Bhamaha, Dandin, Vamana, Mammata, Vishvanatha developed; Appayya Dikshita (16th c.) finalized.

2 main categories

1) శబ్దాలంకారం (Shabda Alankara) — sound-based; word-play. 2) అర్థాలంకారం (Artha Alankara) — meaning-based; comparison/imagination.

Top 10 అర్థాలంకారాలు

1) ఉపమ (Upama, Simile) — direct comparison; "like, as." Example: "ఆమె ముఖం చంద్రుని వలె" (Her face like the moon).

2) రూపకం (Rupaka, Metaphor) — identification; A is B. Example: "ఆమె ముఖ చంద్రుడు మెరుస్తోంది" (Her face-moon shines). No "like."

3) ఉత్ప్రేక్ష (Utpreksha, Imagined comparison) — "as if, almost." Example: "ఆమె కంట కన్నీరు వెన్నెల వలె మెరుస్తోంది" (Her tears shine as if moonlight).

4) అతిశయోక్తి (Atishayokti, Hyperbole) — exaggeration. Example: "ఆమె మాట ముత్యాలు చిమ్ముతుంది" (Her speech showers pearls).

5) ఉత్తర (Uttara, Reply) — riddle answered. Example: "ఎవరు ఉదయం పుట్టి సాయంత్రం మరణిస్తారు? — కాంతి."

6) శ్లేష (Shlesha, Pun) — double meaning. Example: "కమలాక్షుడు" — "lotus-eyed Vishnu" OR "Kamala's eyes" (depends context).

7) వ్యతిరేకం (Vyatireka, Contrast) — comparison + difference. Example: "ఆమె చంద్రుని వలెనే అందం; కానీ చంద్రుడిలో మచ్చ ఉంది, ఆమెలో లేదు."

8) సందేహం (Sandeha, Doubt) — wonder. Example: "ఇది గులాబీయా, ఆమె పెదవులా?"

9) కావ్యలింగం (Kavyalinga, Reasoning) — cause-effect. Example: "మేఘం వచ్చింది, కాబట్టి నెమళ్ళు ఆడుతున్నాయి."

10) యమకం (Yamaka) — words repeated different meanings. Example: "కాలం కాలం" (time, foot).

Top 5 శబ్దాలంకారాలు

1) అనుప్రాస (Anuprasa, Alliteration) — same consonant repeats. "మల ళ్ళ న్నె విత."

2) యమకం (already covered) — same letters different meanings.

3) పునరుక్తి (Punarukti) — repetition for emphasis. "నెమ్మది నెమ్మది." Sumati Shatakam famous.

4) వృత్తం (Vrtta) — meter-based; technically chhandas but considered alankara.

5) చిత్ర అలంకారం (Chitra) — visual/pattern-based; words form image.

Telugu kavya examples

1) అన్నమాచార్య — "తందనానాహి తందనానాహి" — anuprasa + yamaka. 2) త్యాగరాజు — "నగుమోము గణీయ" — multiple alankaras. 3) పోతన మహాభాగవతం — "గజేంద్ర మోక్షణం" full alankara feast. 4) వేమన శతకం — simple Sanskrit alankaras even pallavalu use.

Modern Tollywood

తెలుగు cinema lyrics use alankaras heavily: 1) సిరివెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి — "ఆకాశ గంగ" (Akasa Ganga) — meta. 2) సిరివెన్నెల — "నీలి మేఘాలలో" — utpreksha. 3) AR రహ్మాన్ Telugu — "Roja janeman" simile. 4) Devi Sri Prasad — modern songs alankara aware. 5) MM Keeravani RRR "Naatu Naatu" — anuprasa heavy.

Practice for Telugu kids

1) పక్క example exercises — given line, identify alankara. 2) Create your own — describe sister/brother face using ఉపమ/రూపకం. 3) Telugu Antakshari — alankara-heavy songs. 4) Sumati శతకం, వేమన శతకం — read with alankara hunting.

Why ఆలంకారాలు ముఖ్యం?

1) Beauty — plain language vs poetic; alankara difference. 2) Memory — anuprasa-yamaka helps remember. 3) Emotion — hyperbole (atishayokti) intensifies feeling. 4) Brain training — pun (shlesha) cognitive exercise. 5) Cultural pride — Sanskrit-Telugu literary heritage.

సారాంశం

Alankaras తెలుగు కవిత్వ ప్రాణం. ప్రతి తెలుగు బిడ్డ కనీసం 10 అలంకారాలు తెలుసుకోవాలి + identify + use. Sumati శతకం, వేమన, త్యాగరాజు, అన్నమాచార్య, సిరివెన్నెల — alankara examples treasure trove. మీ తెలుగు మాట kavya గా మారుతుంది.

Flash Cards— పదాల కార్డులు

Tap any card to reveal its meaning · 12 terms

0 of 12 revealed

తాత ఉపమ + మనవడి కవిత

**హైదరాబాదు, శనివారం సాయంత్రం**. తాతగారు రవి (10 ఏళ్లు) తో. రవి homework — తెలుగు లోని వైఖరి (Telugu vyakaranam) book; alankara examples రాయాలి. "తాత, ఉపమ అంటే ఏమిటి?" అడిగాడు రవి. తాత చిరునవ్వుతో — "ఏదైనా ఒక వస్తువును మరో వస్తువుతో పోల్చడం, బిడ్డా. **'వలె, లాగా, అలాగే'** పదాలు వాడతాం. ఉదాహరణకి — **'మీ ముఖం పూచిన గులాబీ వలె ఉంది'** అంటే మీ ముఖాన్ని గులాబీతో పోల్చాను." రవి smiled. "మీ చిరునవ్వు **చంద్రుని వలె** ఉంది, తాత." తాత నవ్వేడు — "ఇది ఉపమ! బ్రహ్మాండం. ఇప్పుడు **రూపకం** — 'వలె' లేకుండా; ఏదైనా **'ఇది అది'** అని directly. ఉదా: 'మీ ముఖం **చంద్రుడు**' (no 'like'). చంద్రుడిగా identify చేస్తున్నాను." తాత ఇంకా చెప్పారు — "**అతిశయోక్తి** = exaggeration. 'ఆమె కన్నీళ్లు **మహాసముద్రం'** — actually మూడు చుక్కలే; కానీ poetic. **శ్లేష** = pun. '**కమలాక్షుడు**' — Vishnu అలాగే Kamala's eyes." రవి excited. తన notebook తీశాడు. **త్యాగరాజు, అన్నమాచార్య, వేమన** alankara examples రాశాడు తాత help తో. **Modern angle**: తాత YouTube ఆన్ చేశారు — **సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి** "ఆకాశ గంగ" pallavi. "ఆకాశ గంగ" — Sanskrit kavya tradition; modern song still using. "మీ kanule akasa gangalu" — eye = sky-river — pure రూపకం (metaphor). **RRR Naatu Naatu** — "Naatu naatu naatu" anuprasa (alliteration); "Pacha mirapa kaayalo nooch" — utpreksha hint. "Naatuilona pournami chandruda" — atishayokti. రవి dependent thrilled. **Modern Tollywood, classical kavya — same alankaras**! తరువాతి homework: రవి "నా ఇష్టమైన song lyrics" essay; identify each line alankara. Teacher impressed — "10 ఏళ్ల వయసులో alankara analysis professor-level!" రవి తాత ఆశ్చర్యపోతూ — "ప్రతి తెలుగు పాట, వేదం, శ్లోకం alankara feast! తెలుగు కేవలం భాష కాదు — kavya, music, philosophy mixed brilliance!" తాత చెప్పారు — "ఇది మన పూర్వీకుల bequest, బిడ్డా. **Bhamaha, Dandin, Mammata, Appayya Dikshita** — 1500 years' alankara theory. మన తెలుగు nuanced beauty preservation. మీ generation ద్వారా survival continue." **Saturday night ritual** — తాత + రవి **alankara hunting**. Pick a song; pick a శతకం pad; identify all alankaras. **Brain game + cultural training**. **Result**: రవి class 11 Telugu literature topper; college Sanskrit literature pursuing; future linguist or poet. **ప్రతి తెలుగు ఇల్లు అలంకార awareness develop చేయాలి**: 1) Daily song one alankara identify. 2) Sumati శతకం reading family time. 3) Children create own alankaras. 4) తాత-అమ్మమ్మ wisdom transmit. **తెలుగు భాష kavya** — preserve our heritage.

💡 ఏమి నేర్చుకున్నాం

  • 1Alankaras తెలుగు కవిత్వ ప్రాణం
  • 210+ types — ఉపమ, రూపకం, అతిశయోక్తి, శ్లేష...
  • 3Modern Tollywood + classical = same alankaras
  • 4తాత-మనవళ్ళు practice = lifelong skill
  • 5Brain training + culture preservation

అభ్యాసాలు— Activities

మౌఖికం · Oral

  1. 1ఉపమ vs రూపకం — తేడా
  2. 25 alankaras పేర్కొనండి
  3. 3శ్లేష ఒక example
  4. 4మీ favorite Telugu song — ఒక alankara identify
  5. 5అనుప్రాస vs యమకం

లిఖితం · Written

  1. 110 alankaras + Telugu definition
  2. 25 own examples create (one per alankara)
  3. 3వ్యాసం: "నాకు ఇష్టమైన alankara" (8 వాక్యాలు)
  4. 4శబ్దాలంకారం vs అర్థాలంకారం
  5. 5Sumati శతకం 1 padyam — all alankaras identify

ఆచరణ · Practical

  1. 1Saturday alankara hunting family game
  2. 2YouTube — Sirivennela songs analyse
  3. 3Telugu Padyalu daily 1
  4. 4Create alankara journal

Infographics— ఇన్ఫోగ్రాఫిక్స్

1 visual

Alankara Quick Reference

100+

Total alankaras catalogued

2

Main types (sound, meaning)

Bharata Muni

Natyashastra origin

~16th c.

Appayya Dikshita finalized

ఉపమ

Most basic figure

Sumati

Best-loved Telugu shataka

Visual layout concepts — for rendering with AI image tools (SDXL / DALL-E / Ideogram)

🎥 Watch · 🖼 See · 📖 Read

Videos, images and encyclopedia content about అలంకారాలు (Figures of Speech) — all freely licensed.

Showing 2 curated videos, ranked best-first by language match (Telugu prioritised), audience, and channel trust.

⭐ Top pick
From Telugu Education · Click to load. Privacy-enhanced (youtube-nocookie.com).Open ↗
From Saregama · Click to load. Privacy-enhanced (youtube-nocookie.com).Open ↗
All content embedded here is freely licensed. Videos: YouTube official embeds. Images: Wikimedia Commons (CC / public domain). Encyclopedia: Wikipedia (CC BY-SA 4.0).

Quotes & sayings— మాటలు, పద్యాలు, సూక్తులు

  • శబ్దాలంకారాలు అర్థాలంకారాలు కావ్య అలంకారాలు

    shabda-arta alankaaraalu kaavya alankaaraalu

    Sound and meaning figures — kavya's ornaments.

    Bharata Muni Natyashastra· ancientliterature
  • భాషలో అందం అలంకారాలో

    bhaashalo andam alankaaraalo

    Beauty in language is in figures of speech.

    Telugu saying· traditionallanguage
  • Poetry is the spontaneous overflow of powerful feelings.

    Poetry is the spontaneous overflow of powerful feelings.

    William Wordsworth· modernpoetry

🙏 Dedication

Bharata Muni, Bhamaha, Dandin, Mammata, Vishvanatha, Appayya Dikshita — alankara theorists; సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, ఆత్రేయ, AR రహ్మాన్, MM కీరవాణి — modern Telugu lyricists; ప్రతి Telugu poet-singer-writer కు అలంకార heritage కాపాడే అందరికీ ఈ పాఠం అంకితం.

మరిన్ని వనరులు— More resources