Türkçe(Turkish)

/anayasa/

Bir devletin hükümet çerçevesini oluşturan ve temel hakları güvence altına alan temel kanundur. Türkiye Anayasası, askeri darbeden sonra 1982 yılında kabul edilmiştir.

Constitution

/demokrasi/

Halkın özgür seçimler yoluyla ifade ettiği iradeden gücün kaynaklandığı yönetim sistemidir. Türkiye demokrasisi 1946'da kurulmuştur.

Democracy

/osmanli imparatorlugu/

1299'dan 1922'ye kadar var olan, zirve döneminde Güneydoğu Avrupa, Batı Asya ve Kuzey Afrika'nın büyük bölümünü kontrol eden geniş çok etnili bir imparatorluktur.

Ottoman Empire

/ataturk/

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanı olan Mustafa Kemal Atatürk, Kurtuluş Savaşı'nı yönetmiş ve kapsamlı laikleşme reformlarını hayata geçirmiştir.

Atatürk (Father of Turks)

/laiklik/

Dinin devlet yönetiminden ayrılması ilkesidir. Atatürk'ün laikliği, Türkiye Cumhuriyeti'nin temel ilkelerinden biri hâline gelmiştir.

Secularism (Laïcité)

/kultur/

Bir toplumun gelenekleri, sanatı ve sosyal kurumlarının bütünüdür. Türk kültürü, Orta Asya Türk, Bizans, Fars, Arap ve Osmanlı etkilerinin bir harmanıdır.

Culture

/cografya/

Yeryüzünün fiziksel özelliklerini inceleyen bilim dalıdır. Türkiye, Avrupa (Trakya) ve Asya'ya (Anadolu) yayılan kıtalararası bir ülkedir.

Geography

/ekonomi/

Mal ve hizmetlerin üretim, dağıtım ve tüketim sistemidir. Türkiye, G20 üyesi olup dünyanın en büyük gelişmekte olan ekonomilerinden birine sahiptir.

Economy

/istanbul/

Türkiye'nin en büyük şehri ve ekonomik başkenti; eski adı Konstantinopolis'tir. Boğaz'ın her iki yakasında konumlanan İstanbul, Hagia Sophia ve Topkapı Sarayı gibi yapılarıyla UNESCO Dünya Mirası alanıdır.

Istanbul

/tarih/

Geçmiş olayların incelenmesi ve kaydıdır. Türkiye tarihi; Hitit, Yunan, Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerini kapsar.

History

/egitim/

Bilgi ve beceri edinme sürecidir. Türkiye, Atatürk'ün okuryazarlık devriminden bu yana eğitime büyük yatırım yapmış; 200'den fazla üniversitesiyle güçlü bir eğitim sistemi oluşturmuştur.

Education

/turizm/

Dinlenme, kültür veya iş amacıyla yapılan seyahattir. Türkiye; Efes, Truva, Kapadokya, İstanbul'un tarihi ilçeleri ve Akdeniz plajlarıyla dünyanın en çok ziyaret edilen ülkeleri arasındadır.

Tourism

/cevre/

Arazi, su ve hava dahil doğal çevrenin bütünüdür. Türkiye, Akdeniz kıyılarından Karadeniz ormanlarına ve Anadolu stepelerine uzanan zengin ekosistemlerle dünyanın 17 megabiyoçeşitlilik ülkesinden biridir.

Environment

/hukuk/

Bir devleti ve vatandaşlarını yöneten kural ve yönetmelikler sistemidir. Türkiye, 1920'lerde Osmanlı İslam hukukunun yerine İsviçre ve İtalyan hukukuna dayalı medeni ve ceza kanunlarını benimsemiştir.

Law

/baris/

Çatışma ve şiddetten uzak olma hâlidir. Türkiye, Rusya ile Ukrayna arasındaki arabuluculuk dahil bölgesel barış diplomasisinde aktif rol oynamıştır.

Peace

/devlet/

Belirli bir toprak üzerinde hükümet tarafından yönetilen örgütlü siyasi topluluktur. Modern Türk devleti, Osmanlı sultanlığının ve hilafetin kaldırılmasının ardından 1923'te cumhuriyet olarak kurulmuştur.

State

/muzik/

Güzellik veya ifade üretmek için sesleri birleştirme sanatıdır. Türk müziği gelenekleri arasında Osmanlı klasik müziği, halk müziği ve Sufi ibadet müziği (Sema) yer alır.

Music

/saglik/

Fiziksel, zihinsel ve sosyal iyilik hâlidir. Türkiye, Genel Sağlık Sigortası (GSS) sistemiyle evrensel sağlık kapsamına kavuşmuş; son yirmi yılda bebek ölüm oranlarını dramatik biçimde düşürerek yaşam beklentisini artırmıştır.

Health

/dil/

Bir topluluk tarafından kullanılan iletişim sistemidir. Türkçe, son derece sistematik bir bitişken dilbilgisine sahip Altay dilidir. Atatürk, 1928'de Dil Devrimi'ni gerçekleştirerek Arap alfabesinin yerine Latin alfabesini getirmiştir.

Language

/birlik/

Birleşme hâlidir. Atatürk'e atfedilen 'Yurtta Sulh, Cihanda Sulh' ulusal sloganı, Türkiye'nin iç birlik ve dış barış özlemini Cumhuriyet'in yol gösterici ilkeleri olarak özetler.

Unity

/toplum/

Ortak yasaları, kültürü ve kurumları paylaşan örgütlü topluluktur. Türk toplumu; kentleşme, büyüyen orta sınıf ve laik ile dindar değer sistemleri arasındaki gerilimlerle hızlı bir sosyal dönüşüm yaşamaktadır.

Society

/goc/

İnsanların bir yerden başka bir yere hareketi anlamına gelir. Türkiye, dünyada en fazla mülteci barındıran ülkeler arasında yer almakta olup 3,5-4 milyon Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapmaktadır.

Migration

/teknoloji/

Bilimsel bilginin pratik amaçlarla uygulanmasıdır. Türkiye, yerli savunma sistemleri (Bayraktar TB2 insansız hava araçları), havacılık ve otomotiv endüstrileri dahil önemli teknolojik kapasiteler geliştirmiştir.

Technology

/miras/

Geçmiş kuşaklardan aktarılan kültürel ve tarihsel mirastır. Türkiye; Göreme (Kapadokya), Efes, İstanbul'un tarihi alanları ve Çatalhöyük dahil 21 UNESCO Dünya Mirası Alanı'na sahiptir.

Heritage

/bagimsizlik/

Dış denetimden özgürlüktür. Mustafa Kemal önderliğinde sürdürülen Kurtuluş Savaşı (1919-1923), Birinci Dünya Savaşı sonrasında İtilaf ve Yunan kuvvetlerini yenilgiye uğratarak modern Türkiye Cumhuriyeti'ni kurmuştur.

Independence

/adalet/

Ahlaki açıdan doğru ve adil olma niteliğidir. Adalet kavramı, hem İslam hukukunun hem de laik demokratik yönetimin temel taşıdır. Türkiye'nin yargısı, demokratikleşme sürecinde kritik bir kurum olmaya devam etmektedir.

Justice

/guvenlik/

Tehlike, zarar veya tehdide karşı korunan olma hâlidir. Suriye, Irak, İran ve Karadeniz ile komşu olan Türkiye için ulusal güvenlik ve bölgesel istikrar merkezi kaygılar arasındadır.

Security

/bilim/

Evren hakkında bilgi oluşturma ve düzenlemenin sistematik girişimidir. Türkiye'nin bilimsel geleneği, Osmanlı döneminden modern araştırma üniversitelerine uzanan katkıları kapsar.

Science

/insan haklari/

Tüm insanların sahip olduğu temel hak ve özgürlüklerdir. Türkiye, basın özgürlüğü, siyasi tutukluların durumu ve Kürt azınlıklara muamele konularında uluslararası denetime maruz kalmıştır.

Human Rights

/enerji/

Sanayi ve ev kullanımı için doğal kaynaklardan elde edilen güçtür. Türkiye, enerji zengini bölgeler (Hazar, Orta Doğu) ile Avrupa tüketici pazarları arasında önemli bir enerji transit merkezidir.

Energy

/edebiyat/

Şiir, nesir, drama ve kurgu dahil kalıcı sanatsal ve entelektüel değer taşıyan yazılı eserlerdir. Türk edebiyatı; sözlü halk geleneklerini, klasik Divan şiirini ve modern romanları kapsar.

Literature

/siir/

Ritim, imge ve duygusal derinlikle karakterize edilen, genellikle ölçü ve mecazlı dil kullanan edebi ifade biçimidir. Türk şiiri, klasik Divan şiirinden modern serbest şiire uzanır.

Poetry

/roman/

Karmaşık karakterleri, olay örgülerini ve temaları keşfeden uzun kurgusal nesir anlatıdır. Modern Türk romanı, Namık Kemal ve Ahmet Midhat gibi Tanzimat reform yazarları aracılığıyla 19. yüzyılda ortaya çıkmıştır.

Novel

/hikaye/

Tek bir olay, karakter veya temaya odaklanan kısa nesir anlatıdır. Kısa hikâye, Türk edebiyatında önemli bir biçimdir. Sait Faik Abasıyanık, Türkiye'nin en büyük hikâye yazarlarından biri olarak kabul edilmektedir.

Short Story

/tiyatro/

Oyunları, müzikalleri ve dramatik eserleri canlı seyircinin önünde sahneye koyma sanatıdır. Türk tiyatrosu geleneği, Osmanlı Karagöz gölge kukla tiyatrosundan Tanzimat döneminde tanıtılan modern Batı tarzı dramaya uzanmaktadır.

Theatre

/resim/

Görüntüler yaratmak için pigment uygulama sanatıdır. Türk görsel sanatı; Osmanlı minyatür resmini, hat sanatını ve 19. yüzyıldaki Batılılaşmanın ardından gelişen canlı bir modern resim geleneğini kapsar.

Painting

/heykel/

Malzemeleri yonterek, dökerek veya şekillendirerek oluşturulan üç boyutlu sanattır. Heykel, figüratif temsili tarihsel olarak kısıtlayan İslami gelenekler nedeniyle Türkiye'de karmaşık bir geçmişe sahiptir; ancak Atatürk'ün laik reformlarından sonra Türk heykeli gelişmiştir.

Sculpture

/mimari/

Binaları tasarlama ve inşa etme sanatı ve bilimidir. Türk mimarisi; Hitit, Yunan, Bizans ve Osmanlı geleneklerini kapsar. Osmanlı mimarı Mimar Sinan (1490-1588), İslam mimarisinin şaheserleri sayılan Süleymaniye Camii ve Selimiye Camii'ni inşa etmiştir.

Architecture

/felsefe/

Varoluş, bilgi, etik ve gerçeklik hakkındaki temel soruların sistematik incelenmesidir. Türk felsefi düşüncesi, İslam Kelamı ve Sufi felsefesinin yanı sıra Tanzimat ve Cumhuriyet dönemlerinde tanıtılan Batı felsefesinden beslenmektedir.

Philosophy

/maneviyat/

İnsan ruhuyla ve maddi varoluşun ötesinde anlam arayışıyla ilgili olma niteliğidir. Türkiye'de maneviyat, İslami gelenekte ve özellikle Rumi'nin öğretilerini izleyen Mevlevi Tarikatı (sema eden dervişler) ile temsil edilen Sufizmde derin biçimde köklenmiştir.

Spirituality

/gelenek/

Bir topluluk içinde nesiller boyu aktarılan inanç, örf ve uygulamalardır. Türk gelenekleri arasında kahvehane kültürü, çay içme adetleri, misafirperverlik, halk dansları ve bölgeden bölgeye değişen düğün törenlerini sayabiliriz.

Tradition

/bayram/

Genellikle dinî veya millî önem taşıyan kamusal kutlamadır. Türkiye'nin başlıca bayramları arasında Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı ve Cumhuriyet Bayramı (29 Ekim), Zafer Bayramı (30 Ağustos) gibi millî bayramlar yer almaktadır.

Festival / Holiday

/tedavi/

Hastalık, yaralanma veya bozukluk için hastaya verilen tıbbi bakımdır. Türkiye; ileri cerrahi, diş tedavisi ve estetik uygulamalar dahil yüksek kaliteli sağlık hizmetleriyle tıbbi turizmin büyüyen bir merkezi hâline gelmiştir.

Treatment / Therapy

/yoga/

Antik Hindistan'dan köken alan, duruşları, nefes egzersizlerini ve meditasyonu bir araya getiren fiziksel, zihinsel ve ruhsal bir uygulamadır. Yoga, küresel sağlıklı yaşam hareketinin bir parçası olarak Türkiye'de geniş bir popülarite kazanmıştır.

Yoga

/meditasyon/

Zihinsel netlik, huzur ve iyilik hâlini elde etmek için odaklanmış zihinsel konsantrasyon veya bilinçli farkındalık pratiğidir. Türkiye'de meditasyon; zikir ve sema gibi Sufi uygulamalarında köklere sahip olup modern bir sağlıklı yaşam pratiği olarak da gelişmektedir.

Meditation

/bilgisayar/

Programlanmış talimatlara göre verileri işleyen ve depolayan elektronik cihazdır. Türkiye, artan mühendis mezunları ve yazılım şirketleriyle büyüyen bir teknoloji sektörüne sahiptir.

Computer

/internet/

İletişim, bilgi alışverişi ve dijital hizmetleri mümkün kılan küresel bağlantılı bilgisayar ağları sistemidir. Türkiye'nin 70 milyondan fazla internet kullanıcısı bulunmakta; internet, ticaret, medya ve eğitimi dönüştürmektedir.

Internet

/yazilim/

Bilgisayarlar tarafından kullanılan programlar ve işletim bilgisinin bütünüdür. Türkiye'nin yazılım sektörü hızla büyümekte; Ankara ODTÜ Teknokent ve İstanbul Teknokent, yazılım geliştirme ve teknoloji girişimciliğinin önde gelen merkezleri arasındadır.

Software

/fizik/

Madde, enerji, uzay ve zamanın doğası ve özellikleriyle ilgilenen bilim dalıdır. Fizik; elektronik, nükleer enerji ve iletişim dahil modern teknolojilerin temelini oluşturur.

Physics

/kimya/

Maddelerin bileşimi, yapısı, özellikleri ve tepkimelerinin bilimsel incelenmesidir. Kimya; ilaç, tarım, malzeme bilimi ve enerji sektörlerinin temelini oluşturur.

Chemistry

/biyoloji/

Genetik, ekoloji, fizyoloji ve evrim dahil canlıların bilimidir. Türkiye'nin zengin biyoçeşitliliği, biyolojik araştırma için önemli bir alan oluşturmaktadır.

Biology

/matematik/

Tüm bilim ve teknolojilerin temeli olan sayı, miktar ve mekânın soyut bilimidir. Türkiye, Osmanlı döneminde ve günümüzde güçlü bir matematik geleneğine sahiptir.

Mathematics

/iklim/

Belirli bir bölgedeki uzun vadeli hava örüntüsüdür. Türkiye; Ege ve güney kıyılarında Akdeniz, İç Anadolu'da karasal ve Karadeniz boyunca okyanus iklimiyle çeşitli iklimlere sahiptir.

Climate

/ekosistem/

Birbirleriyle ve fiziksel çevreleriyle etkileşim hâlindeki canlı organizmaların oluşturduğu sistemdir. Türkiye'nin ekosistemleri arasında Akdeniz makilikleri, Karadeniz ılıman ormanları, Anadolu stepeleri ve sulak alanlar yer alır.

Ecosystem

/nehir/

Bir denize, göle veya başka bir nehire doğru akan büyük doğal su akıntısıdır. Başlıca Türk nehirleri arasında Suriye ve Irak'tan da geçen Fırat ve Dicle yer alarak su paylaşımı önemli bir bölgesel sorun hâline gelmektedir.

River

/dag/

Yeryüzünün büyük doğal yükseltisidir. Türkiye dağlık bir ülke olup Doğu Anadolu yüksek yaylası ortalama 2.000 metre yüksekliğe sahiptir. Ağrı Dağı (5.137 m), Türkiye'nin en yüksek zirvesi ve Nuh'un Gemisi'nin durduğu yer olarak mitolojik öneme sahiptir.

Mountain

/aile/

Kan bağı, evlilik veya evlat edinme yoluyla birbirine bağlı, toplumun temel birimini oluşturan kişiler grubudur. Aile, Türk kültüründe kuşaklar arası bağlar ve kolektif karar alma ile merkezi bir kurumdur.

Family

/universite/

Lisans ve lisansüstü dereceler sunan yükseköğretim kurumudur. Türkiye'de ODTÜ ve Boğaziçi Üniversitesi gibi prestijli kurumlar dahil 200'den fazla üniversite bulunmaktadır.

University

/pazar/

Alıcılar ve satıcıların mal ve hizmet alışverişi için bir araya geldiği yer veya sistemdir. Dünyanın en eski kapalı çarşılarından biri olan İstanbul'daki Kapalıçarşı, ikonik kültürel ve ticari bir kurumdur.

Market / Marketplace

/dilbilgisi/

Sözdizimi, biçimbilim ve sesbilim dahil bir dilin yapısını yöneten kurallar bütünüdür. Türkçe dilbilgisi bitişkendir; kök sözcüklere ekler eklenerek karmaşık sözcükler ve anlamlar oluşturulur.

Grammar

/cevre kirliligi/

Hava, su ve toprak kirliliği dahil doğal çevrenin zararlı maddelerle kirletilmesidir. Türkiye; su yollarındaki sanayi atıkları, büyük şehirlerdeki hava kalitesi ve Marmara Denizi'ndeki plastik kirliliği ile çevresel sorunlarla karşı karşıyadır.

Environmental Pollution

/din/

Kutsal, ilahi veya nihai gerçek üzerine odaklanan inanç, uygulama ve ahlaki değerler sistemidir. İslam, Türkiye'de baskın dindir; ancak Türkiye anayasal olarak laiktir.

Religion

/gokyuzu bilimi/

Gök cisimlerini, uzayı ve fiziksel evreni inceleyen bilim dalıdır. Türk ve İslam bilginleri, Al-Battani gibi âlimlerle Ptolemaios modellerini geliştirerek ortaçağ astronomisine önemli katkılar sağlamıştır.

Astronomy

/nufus/

Bir ülke veya bölgede yaşayan toplam insan sayısıdır. Türkiye'nin nüfusu yaklaşık 85 milyondur ve görece genç bir yaş yapısına sahiptir.

Population

/sanat/

Güzelliği veya duygusal gücü için takdir edilen eserler üreten insan yaratıcı becerisi ve hayal gücünün ifadesidir. Türkiye; Osmanlı hat sanatı, tezhip, minyatür resim, halı dokuma ve seramiği kapsayan zengin bir sanatsal mirasa sahiptir.

Art

/vergi/

Hükümetlerin kamu hizmetleri ve yönetimini finanse etmek için bireyler ve işletmelerden zorunlu olarak topladığı mali katkıdır.

Tax

/cevre koruma/

Doğal kaynakları ve ekosistemleri bozulmaktan koruma pratiğidir. Türkiye çok sayıda milli park ve koruma alanı kurmuştur. 2021 Paris Anlaşması onayı, Türkiye'yi iklim eylemine bağlamıştır.

Environmental Conservation

/refah/

İyi hâl, mutluluk ve maddi konfor hâlidir; aynı zamanda devletin sosyal hizmetleri örgütlü biçimde sunmasıdır. Türkiye'nin refah sistemi; sosyal sigorta, sağlık, eğitim sübvansiyonları ve konut programlarını kapsar.

Welfare / Prosperity

/cumhuriyet/

Gücün halk ve onun seçilmiş temsilcileri tarafından kullanıldığı yönetim biçimidir. Türkiye Cumhuriyeti, 29 Ekim 1923'te Mustafa Kemal Atatürk tarafından ilan edilerek Osmanlı sultanlığının yerini almıştır.

Republic

/kuresellesme/

Dünya genelinde ekonomiler, kültürler ve toplumların artan entegrasyonu ve karşılıklı bağımlılığıdır. Türkiye; ticaret (DTÖ üyeliği), NATO üyeliği, AB ile gümrük birliği ve büyük bir diyaspora aracılığıyla küresel sistemlere derinden entegre olmuştur.

Globalisation