فارسی(Persian)

/qaanoon-e-asaasi/

قانون اساسی بنیادی‌ترین قانون یک کشور است که چارچوب حکومت را تعیین می‌کند و حقوق شهروندان را تضمین می‌نماید. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۵۸ به تصویب رسید.

Constitution

/aazaadi/

آزادی یعنی رهایی از ستم و کنترل بیرونی؛ حقی که هر انسانی ذاتاً دارد. این واژه در جنبش‌های استقلال جنوب آسیا، از جمله مبارزات شعری اردو در برابر استعمار بریتانیا به کار می‌رفت.

Freedom / Liberty

/she'r/

شعر هنر بیان ادبی موزون است که در آن احساسات و اندیشه‌ها با شیوه‌ای خاص بیان می‌شود. شعر فارسی با بزرگانی چون رومی، حافظ و فردوسی یکی از غنی‌ترین سنت‌های ادبی جهان است.

Poetry

/ghazal/

غزل یک قالب شعری با ریشه فارسی است که از بیت‌های مستقل با قافیه مشخص تشکیل شده. این قالب از فارسی به اردو، ترکی و زبان‌های دیگر راه یافت و بزرگانی چون حافظ و رومی آن را به اوج رساندند.

Ghazal

/maulana / rumi/

جلال‌الدین محمد رومی (۱۲۰۷–۱۲۷۳) شاعر، عالم اسلامی و عارف صوفی ایرانی-افغان بود. اثر ماندگار او مثنوی معنوی یکی از بزرگ‌ترین آثار ادبی بشر شمرده می‌شود و پیامش محبت فراگیر میان آدمیان است.

Rumi (Maulana)

/taareekh/

تاریخ ثبت و مطالعه رویدادهای گذشته است. زبان فارسی زبان رسمی دربار مغول در هند بود و بسیاری از منابع تاریخی مهم این دوران مانند آیین اکبری و اکبرنامه به فارسی نوشته شده‌اند.

History

/sufi/

تصوف جریانی معنوی در اسلام است که بر جستجوی درونی خداوند و عشق عرفانی تأکید دارد. تصوف از ایران به هند گسترش یافت و اولیای بزرگی چون خواجه معین‌الدین چشتی و نظام‌الدین اولیاء فرهنگ هند را شکل دادند.

Sufi / Sufism

/shahnaama/

شاهنامه اثر حماسی فردوسی (قرن ۱۰–۱۱) بلندترین حماسه منظوم جهان به قلم یک نویسنده است با بیش از ۶۰٬۰۰۰ بیت که تاریخ اسطوره‌ای و واقعی ایران را روایت می‌کند و رکن اساسی هویت ملی ایرانیان است.

Shahnameh (Book of Kings)

/'ilm/

علم دانشی است که از مشاهده، تجربه و استدلال منطقی به دست می‌آید. دانشمندان ایرانی در عصر طلایی اسلام مانند ابن سینا، البیرونی و خوارزمی نقش بنیادی در پیشرفت علم جهانی داشتند.

Knowledge / Science

/darbaar/

دربار جایگاه رسمی پادشاه بود که امور اداری و فرهنگی در آن جریان داشت. زبان فارسی، زبان رسمی دربار مغولان هند بود و این دربارها مراکز شعر، هنر، معماری و اداره به شیوه فارسی-ایرانی بودند.

Royal Court

/demokraasi/

دموکراسی نظامی از حکومت است که در آن قدرت در دست مردم است و از طریق نمایندگان منتخب اعمال می‌شود. این واژه از یونانی از طریق عربی وارد فارسی شده است.

Democracy

/baazaar/

بازار مرکز خرید و فروش کالا در شهرهای ایرانی-اسلامی بود. این نهاد از خاورمیانه به آسیای مرکزی و جنوبی گسترش یافت. واژه 'بازار' به انگلیسی، هندی، اردو و بسیاری زبان‌های دیگر وارد شد.

Bazaar / Market

/haafiz/

خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی (۱۳۱۵–۱۳۹۰) از بزرگ‌ترین شاعران غزل‌سرای فارسی است. دیوان حافظ با مضامین عرفانی و عاشقانه یکی از محبوب‌ترین آثار ادبی در فرهنگ ایرانی و یکی از اثرگذارترین آثار بر شعر اردو است.

Hafez

/zabaane farsi/

زبان فارسی یکی از زبان‌های هند-ایرانی با سنت ادبی بیش از هزار ساله است. این زبان قرن‌ها زبان مشترک آسیای مرکزی، ایران و هند مغولی بود. هندی و اردو هزاران واژه وام‌گرفته از فارسی دارند.

Persian Language

/'adaalat/

عدالت یعنی دادگری و انصاف در تعامل با دیگران. مفهوم فارسی-اسلامی عدل یکی از ارزش‌های محوری تمدن اسلامی و اداره مغولی بود. زنجیر عدل اکبر نماد تعهد او به دادرسی مستقیم از سوی رعایا بود.

Justice

/safar/

سفر یعنی حرکت از یک جا به جای دیگر به قصد کشف و آموختن. واژه 'سفر' به اردو، هندی و حتی سواحیلی راه یافته. البیرونی در سفر به هند در قرن یازدهم گزارش‌های ارزشمندی از فرهنگ، جغرافیا و نجوم هند برجای گذاشت.

Journey / Travel

/madrasa/

مدرسه نهاد آموزشی است. در هند و جهان اسلام، مدارس سنتاً آموزش علوم اسلامی، زبان فارسی و دانش‌های کلاسیک را ارائه می‌دادند. اصلاح برنامه درسی مدارس و نوسازی آن‌ها یکی از موضوعات سیاستی مهم در هند است.

Madrasa / School

/honar/

هنر بیان خلاقانه انسانی در قالب‌های تجسمی، ادبی یا نمایشی است. نگارگری ایرانی، خوشنویسی، قالی‌بافی و معماری در دوره مغولان با حمایت دربار شکوفا شد و سنت هنر مغولی هند مزجی از هنر ایرانی و هندی است.

Art

/me'maari/

معماری هنر و علم طراحی و ساخت بناهاست. سنت‌های معماری ایرانی تأثیر عمیقی بر معماری اسلامی جهان داشته‌اند. تاج محل، قلعه سرخ و بسیاری از بناهای مغولی ترکیبی از سبک‌های ایرانی، آسیای مرکزی و هندی هستند.

Architecture

/diwaan/

دیوان در ادبیات به مجموعه اشعار یک شاعر گفته می‌شود. در اداره مغولی، دیوان‌خاص و دیوان‌عام تالارهای بار خاص و عام امپراتور بودند. دیوان حافظ مجموعه‌ای از غزل‌های عارفانه اوست.

Diwan (Collection of Poems / Administrative Office)

/goftogoo/

گفتگو تبادل ایده‌ها و افکار میان دو یا چند نفر است. گفتگوی بین‌الادیانی در دربار اکبر (عبادتخانه) نقطه عطفی در تاریخ تسامح دینی بود که در آن نمایندگان ادیان مختلف به بحث می‌پرداختند.

Dialogue / Conversation

/tabi'at/

طبیعت جهان پیرامون ما شامل مناظر، گیاهان و جانوران است. شعر فارسی سرشار از استعاره‌های طبیعی است؛ گل، بلبل، باغ و می نمادهای حالات روحانی هستند. باغ ایرانی (چهارباغ) الهام‌بخش باغ‌های مغولی مانند شالیمار بود.

Nature

/falsafe/

فلسفه جستجوی عقلانی برای پاسخ به پرسش‌های بنیادین درباره هستی، شناخت و اخلاق است. فیلسوفان ایرانی مانند ابن سینا، فارابی و سهروردی با آمیختن فلسفه یونانی، ایرانی و اسلامی سهم بزرگی در فلسفه قرون وسطا داشتند.

Philosophy

/khaanwaade/

خانواده گروهی از افراد است که از طریق خون، ازدواج یا فرزندخواندگی به هم وابسته‌اند. خانواده نهاد بنیادی فرهنگ ایرانی و تمدن اسلامی است و ارزش‌های ایرانی درباره احترام به پدر، مادر و بزرگان در سراسر حوزه فرهنگی ایرانی تأثیرگذار بوده.

Family

/solh/

صلح وضعیت رهایی از جنگ و ستیز است. سیاست 'صلح کل' امپراتور اکبر مغول (صلح با همه) تعهدی بی‌سابقه به تسامح دینی و همزیستی مسالمت‌آمیز در میان جوامع گوناگون هند بود.

Peace

/paadshaa/

پادشاه فرمانروای یک پادشاهی است. 'بادشاه' (از فارسی 'پادشاه') عنوان امپراتوران مغول در هند بود. این واژه به اردو، هندی و زبان‌های منطقه‌ای هند راه یافت. مغولانی چون اکبر، شاه جهان و اورنگ‌زیب تاریخ و فرهنگ هند را شکل دادند.

King / Monarch

/aab/

آب مایه حیاتی برای همه جانداران است. فناوری آبیاری ایرانی (قنات) یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای مهندسی ایران باستان بود. واژه 'آب' در نام‌های جغرافیایی جنوب آسیا، مانند 'پنجاب' (پنج‌آب = پنج رود) بازمانده است.

Water

/nowruz/

نوروز جشن آغاز بهار و سال نو ایرانی است که در اعتدال بهاری (حدود ۲۰–۲۱ مارس) برگزار می‌شود. این جشن میراث ناملموس یونسکو است و بیش از ۳۰۰ میلیون نفر در ایران، آسیای مرکزی، افغانستان و جوامع دیاسپورا آن را جشن می‌گیرند.

Nowruz (Persian New Year)

/jahaani/

جهانی صفتی است به معنای مربوط به سراسر دنیا. واژه 'جهان' به بسیاری از زبان‌ها وارد شده. پیام جهانی رومی درباره عشق فراتر از مرزهای دینی و فرهنگی، او را به یکی از پرخواننده‌ترین شاعران جهان تبدیل کرده است.

Global / Universal

/miraas/

میراث ارث فرهنگی و معنوی است که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود. میراث فارسی—زبان، ادبیات، معماری و فلسفه—یکی از غنی‌ترین و تأثیرگذارترین میراث‌های بشری است. نقش آن در شکل‌دهی تمدن جنوب آسیا به‌ویژه در دوره مغولان بی‌نظیر است.

Heritage / Legacy

/daastaan/

داستان روایت رویدادهای تخیلی یا واقعی در قالبی نثری است. سنت داستان‌سرایی فارسی سابقه‌ای دیرینه دارد و آثاری چون هزار و یک شب از این سنت غنی برخاسته‌اند.

Story / Tale

/romaan/

رمان روایت نثری بلندی است با شخصیت‌ها و پیرنگ پیچیده. رمان فارسی مدرن در قرن بیستم و تحت تأثیر سنت‌های ادبی اروپایی شکل گرفت.

Novel

/namaayeshnaame/

نمایشنامه اثری ادبی است که برای اجرا روی صحنه نوشته می‌شود و از طریق دیالوگ و کنش داستانی را بیان می‌کند. تئاتر مدرن ایرانی در دهه‌های اخیر شکوفایی چشمگیری داشته است.

Play / Drama

/masnavi/

مثنوی قالبی شعری فارسی با ابیات هم‌قافیه پیاپی است. مثنوی معنوی رومی با شش دفتر از عمیق‌ترین اشعار عرفانی بشر، برترین نمونه این قالب شمرده می‌شود.

Masnavi

/adabiyyaat/

ادبیات مجموع آثار نوشتاری ادبی یک زبان یا ملت است. ادبیات فارسی با بیش از هزار سال سنت مکتوب، از زمره پربارترین ادبیات‌های جهان است.

Literature

/mooseeqi/

موسیقی هنر ترتیب صداها در ملودی‌ها و ریتم‌های دلنواز است. موسیقی کلاسیک ایرانی با نظام دستگاهی خود سنتی غنی و دیرینه دارد.

Music

/raqs/

رقص هنر حرکت موزون بدن با موسیقی است. رقص ایرانی با حرکات لطیف و بیانی، تاریخی کهن دارد و در جشن‌های ملی و مراسم سنتی جایگاه ویژه‌ای داشته است.

Dance

/khoshnivisi/

خوشنویسی هنر نوشتن زیبا و خوانا با قلم است. خوشنویسی فارسی به‌ویژه در خط نستعلیق یکی از برجسته‌ترین هنرهای بصری ایرانی-اسلامی است و با شعر و دین پیوندی ناگسستنی دارد.

Calligraphy

/naqqaashi/

نقاشی هنر رنگ‌آمیزی سطح برای خلق تصویر است. نگارگری ایرانی (مینیاتور) با جزئیات ظریف و رنگ‌های پرشور یکی از شاهکارهای هنر اسلامی محسوب می‌شود.

Painting

/'aql/

عقل ملکه تفکر و درک منطقی است که انسان را از سایر موجودات متمایز می‌کند. در فلسفه اسلامی-ایرانی، عقل جایگاهی والا دارد و ابن سینا و فارابی به‌تفصیل درباره مراتب عقل نوشته‌اند.

Reason / Intellect

/hikmat/

حکمت دانش عمیق توأم با بینش و قضاوت نیک است. سنت حکمت فارسی-اسلامی فلسفه عقلی را با شناخت معنوی درمی‌آمیزد و در شعر و ادب ایرانی به‌فراوانی بازتاب دارد.

Wisdom

/'erfaan/

عرفان شناخت مستقیم و تجربی خداوند است. عرفان ایرانی جریانی اصیل در تفکر صوفیانه است که در آثار رومی، حافظ و عطار به بالاترین مراتب هنری و معنوی رسیده است.

Mysticism / Gnosis

/vojood/

وجود یعنی هستی و واقعیت داشتن. این مفهوم از محوری‌ترین مسائل فلسفه اسلامی-ایرانی است و ابن عربی در نظریه 'وحدت وجود' آن را به‌عنوان پایه معرفت عرفانی مطرح کرد.

Existence / Being

/farhang/

فرهنگ مجموع آداب، هنرها، دانش‌ها و ارزش‌های یک ملت است. در فارسی، واژه 'فرهنگ' هم به معنای فرهنگ و تمدن است و هم به معنای فرهنگنامه (دیکشنری)، که نشان‌دهنده پیوند عمیق دانش و هویت در تمدن ایرانی است.

Culture

/jashn/

جشن رویداد شاد و باشکوهی است که به مناسبتی برگزار می‌شود. فرهنگ ایرانی با جشن‌های فصلی و ملی همچون نوروز، یلدا، مهرگان و سده میراثی کهن و زنده دارد.

Celebration / Festival

/aadaab/

آداب مجموعه قواعد اجتماعی مربوط به رفتار مؤدبانه و شایسته است. فرهنگ ایرانی با نظام پیچیده‌ای از تعارف‌ها و ادب اجتماعی شناخته می‌شود که بیانگر احترام و مهمان‌نوازی است.

Etiquette / Customs

/sonnat/

سنت باور یا عملی است که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود. سنت‌های فرهنگی ایران طیفی گسترده از اعتقادات و رفتارهای زرتشتی، اسلامی و پیش از اسلام را در بر می‌گیرد.

Tradition

/fizik/

فیزیک علم بررسی ماده، انرژی، حرکت و نیروست. دانشمندان ایرانی مانند ابن هیثم در زمینه نورشناسی و ابوریحان بیرونی در اندازه‌گیری محیط زمین پیشگام بودند.

Physics

/shimi/

شیمی علم بررسی ترکیب، خواص و واکنش‌های مواد است. کلمه 'شیمی' از 'کیمیا'ی عربی-فارسی گرفته شده و دانشمندانی چون جابر بن حیان بنیان‌های آن را پی‌ریزی کردند.

Chemistry

/riyaaziyyaat/

ریاضیات علم اعداد، کمیت‌ها و فضا است. خوارزمی، دانشمند ایرانی، با نوشتن کتاب الجبر پایه‌های جبر را گذاشت و نامش الهام‌بخش واژه 'الگوریتم' در علوم رایانه شد.

Mathematics

/pezeshki/

پزشکی علم و هنر درمان بیماری‌هاست. کتاب قانون ابن سینا سده‌ها در مدارس پزشکی اروپا و جهان اسلام تدریس می‌شد و او را به عنوان 'پدر طب نوین' شناسانده است.

Medicine

/fannaavari/

فناوری کاربرد دانش علمی برای اهداف عملی است. ایران در زمینه‌های فضایی، هسته‌ای و فناوری اطلاعات دستاوردهای قابل توجهی داشته است.

Technology

/raayaane/

رایانه دستگاهی الکترونیکی برای پردازش داده و اجرای نرم‌افزارهاست. واژه 'رایانه' معادل فارسی اصیلی است که برای 'computer' ساخته شد و در نوشتار رسمی ایرانی رایج است.

Computer

/internet/

اینترنت شبکه‌ای جهانی از رایانه‌های متصل به هم برای ارتباط و تبادل اطلاعات است. دسترسی به اینترنت و آزادی فضای مجازی از مسائل مهم اجتماعی در ایران معاصر است.

Internet

/narm-afzaar/

نرم‌افزار مجموعه برنامه‌ها و دستورالعمل‌هایی است که رایانه را راهبری می‌کنند. صنعت توسعه نرم‌افزار در ایران در حال رشد است و شرکت‌های فناوری ایرانی در بازارهای منطقه‌ای فعالند.

Software

/salaamat/

سلامت وضعیت رفاه جسمی، روانی و اجتماعی است. ایران دارای شبکه بهداشتی گسترده‌ای است که شهرها و روستاها را پوشش می‌دهد و در سطح منطقه در شاخص‌های بهداشتی پیشرفت قابل توجهی داشته.

Health

/mohit-e-zist/

محیط زیست محیط طبیعی‌ای است که موجودات زنده در آن می‌زیند. ایران با چالش‌های زیست‌محیطی جدی از جمله کم‌آبی، جنگل‌زدایی و آلودگی هوا مواجه است.

Environment

/jografiyaa/

جغرافیا علم بررسی ویژگی‌های طبیعی و انسانی زمین است. ایران با موقعیتی استراتژیک میان خاورمیانه، آسیای مرکزی و جنوب آسیا، از کوه‌های البرز و زاگرس تا کویرهای مرکزی، تنوع جغرافیایی چشمگیری دارد.

Geography

/dolat/

دولت نظام حاکم و دستگاه اداری کشور است. جمهوری اسلامی ایران نظامی ترکیبی از عناصر انتخابی و انتصابی دارد که در آن ولایت فقیه بالاترین جایگاه را داراست.

Government / State

/qaanoon/

قانون منظومه قواعدی است که توسط نهادهای اقتدار برای تنظیم رفتار اجتماعی اجرا می‌شود. نظام حقوقی ایران بر پایه فقه اسلامی استوار است.

Law

/zabaan/

زبان نظام ارتباطی مورد استفاده یک جامعه است. فارسی با بیش از ۱۰۰ میلیون گوینده در ایران (به نام فارسی)، افغانستان (به نام دری) و تاجیکستان (به نام تاجیکی) یکی از زبان‌های مهم جهان است.

Language

/eqtesaad/

اقتصاد نظام تولید، توزیع و مصرف کالا و خدمات است. ایران با داشتن ذخایر عظیم نفت و گاز، اقتصادی مختلط دارد که در سال‌های اخیر با تحریم‌های بین‌المللی روبرو بوده است.

Economy

/aamoozesh/

آموزش فرایند منظم کسب دانش، مهارت و ارزش‌هاست. ایران با نرخ باسوادی بالا و تعداد زیادی دانشگاه و مؤسسه پژوهشی از کشورهای پیشرو در آموزش عالی در منطقه است.

Education

/jaaame'e/

جامعه گروهی از مردم با نهادها، فرهنگ و ارزش‌های مشترک است. جامعه ایرانی با تنوع قومی، زبانی و دینی قابل توجه، ترکیبی پیچیده و متکثر دارد.

Society

/taareekh/

تاریخ‌نگاری هنر و علم نوشتن تاریخ است. سنت تاریخ‌نگاری فارسی از طبری و بیرونی تا مورخان معاصر، یکی از غنی‌ترین سنت‌های تاریخ‌نگاری جهان است.

Historiography

/jografiyaa/

فلات ایران یکی از چشم‌اندازهای طبیعی بزرگ تاریخ جهان است. این فلات با رشته‌کوه‌های البرز و زاگرس، کویرهای مرکزی و دریاهای خزر و عمان تنوع جغرافیایی بی‌نظیری دارد.

Physical landscape

/hokoomat/

حکومت اعمال اقتدار بر یک واحد سیاسی است. مفهوم حکومت عادلانه در اندیشه سیاسی ایرانی-اسلامی از جایگاهی مرکزی برخوردار است و آثاری چون سیاست‌نامه نظام‌الملک به آن پرداخته‌اند.

Rule / Governance

/adabiyyaat/

ادبیات کلاسیک آثار ادبی ماندگاری است که ارزش هنری بالایی دارند. ادبیات کلاسیک فارسی با آثار رومی، حافظ، فردوسی و سعدی از بزرگ‌ترین ادبیات‌های کلاسیک بشری است.

Classical literature

/behdaasht/

بهداشت تلاش سازمان‌یافته برای پیشگیری از بیماری و ارتقای سلامت در سطح جامعه است. ایران با سرمایه‌گذاری در نظام مراقبت‌های بهداشتی اولیه دستاوردهای چشمگیری در کاهش مرگ‌ومیر داشته است.

Public health

/mohit-e-zist/

محیط زیست روابط میان موجودات زنده و محیط اطرافشان را در بر می‌گیرد. شاعران فارسی از دیرباز طبیعت را آیینه‌ای از زیبایی الهی می‌دانستند و حفاظت از آن را وظیفه‌ای اخلاقی می‌شمردند.

Ecology / Natural environment